Palmanova - uniek stervormig vestingstadje wordt Werelderfgoed

Bijgewerkt: 10 feb 2020


Sinds 9 juli 2017 prijkt het stadje Palmanova (in de regio Friuli-Venezia Giulia) op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Palmanova dankt haar plek op deze lijst (net als Venetië zelf, Bergamo en Peschiera del Garda) aan de Venetiaanse verdedigingswerken die er te bewonderen zijn.

De Udine poort van Palmanova

Het acquaduct van Palmanova

Ik neem jullie vandaag mee naar Palmanova en vertelt ons waarom dit stervormige stadje zo bijzonder is. Palmanova ligt iets meer dan honderd kilometer ten noorden van Venetië, dat ooit de hoofdstad was van de machtige Venetiaanse Republiek.

DE VENETIAANSE REPUBLIEK

Een deel van de huidige regio Friuli-Venezia Giulia kwam in 1420 in handen van deze republiek, hetgeen nu nog te zien is aan de aanwezigheid van de gevleugelde leeuw in verschillende stadjes en dorpen in de regio (zoals we bijvoorbeeld in Udine al zagen).

Elbrich bij de uitkijktoren

Eind zestiende eeuw was de Venetiaanse Republiek in een hevige strijd verwikkeld met onder meer Oostenrijk en Turkije. Friuli grensde aan verschillende kleinere Oostenrijkse hertogdommen, die allemaal in handen waren van het Habsburgse huis. Zelfs binnen Friuli waren er kleine ‘eilandjes’ die niet door de Venetianen werden geregeerd, maar in handen waren van de Oostenrijkse adel.

Maar de dreiging kwam ook uit het oosten. Het Ottomaanse leger viel in ongeveer honderd jaar tijd maar liefst achtmaal de regio Friuli binnen, waarbij hele dorpen en landerijen werden verwoest. Door de bevolking te vermoorden of te ontvoeren en de dorpen en boerderijen met de grond gelijk te maken, kon men geen landbouwproducten meer leveren en geen belasting meer betalen aan de Venetiaanse Republiek. Zo probeerden de Turken de macht van hun concurrent te beperken.

PALMANOVA - DE IDEALE VESTINGSTAD

Vanwege al deze aanvallen besloot de Venetiaanse Republiek uiteindelijk een nieuwe reeks verdedigingswerken te bouwen. Een van die plannen omvatte de bouw van een geheel nieuwe vestingstad, op de kruising van twee belangrijke hoofdwegen.

Een oude stadstekening van Palmanova

De beste militaire architecten en ingenieurs uit die tijd bogen zich over het ontwerp van de stad, die uiteindelijk de vorm van een negenpuntige ster kreeg. De eerste steen voor deze ‘ideale stad’ werd gelegd op 7 oktober 1593.

Die datum werd zorgvuldig gekozen – en wel om twee redenen. Ten eerste werd op 7 oktober 1571, de beroemde zeeslag om Lepanto gevoerd. Tijdens deze zeeslag slaagden de Venetianen erin hun aartsvijand, het Ottomaanse Rijk, te verslaan. Tevens is 7 oktober de dag van de heilige Giustina, de beschermster van Palma, zoals de stad in eerste instantie gedoopt werd.

De stad dankte deze naam aan de palm, de boom van de overwinning – wederom een verwijzing naar de overwinning op Lepanto. In de loop der tijd veranderde de naam in Palmanova, ‘het nieuwe Palma’. Ook hiervoor waren er twee redenen: sommigen zeggen dat de verwarring met het dichtbijgelegen dorpje Palmada (dat tegenwoordig niet meer bestaat) te groot was; anderen beweren dat Palma door niemand minder dan Napoleon werd omgedoopt in Palmanova, nadat hij de derde verdedigingslinie had toegevoegd.

Hoe dan ook, Palma werd in korte tijd uit de grond gestampt. De bevolking van drie dichtbijgelegen dorpjes moest meehelpen bij de bouw van de ideale vestingstad. Elke van de negen punten was een klein verdedigingsbolwerk op zich.